Celem programu, rozpoczętego w 2002 roku, jest wspomaganie rozwoju różnych społecznych form poradnictwa obywatelskiego i prawnego poprzez wspieranie organizacji pozarządowych udzielających bezpłatnych, specjalistycznych informacji prawnych i porad, a także aktywizację obywateli w korzystaniu ze swoich praw w sferze publicznej.

Program przede wszystkim zapewnia pomoc osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i życiowej, a jednocześnie rozwija debatę publiczną na temat reformy systemu dostępu do pomocy prawnej.

W czterech edycjach programu, poprzez konkursy grantowe, dofinansowano 91 projektów, z czego większość to przedsięwzięcia realizowane przez organizacje pozarządowe z małych miejscowości. Projekty te pozwoliły na udzielenie ponad 120 000 porad prawnych, głównie osobom z grup społecznie marginalizowanych, takich jak: ofiary przemocy, mniejszości etniczne, rodziny zaginionych, chorzy. Ponadto w ramach projektów tworzone były nowe punkty poradnictwa prawnego i obywatelskiego, wydawane publikacje, organizowane szkolenia i konferencje. Łącznie na realizację konkursów grantowych PAFW przeznaczyła 1.359.688 USD.

Od drugiej edycji programu jego działaniom patronuje Rada Ekspertów złożona z autorytetów środowisk prawnych. Zadaniem Rady jest wypracowywanie rekomendacji odnośnie rozwiązań ułatwiających obywatelom dostęp do pomocy prawnej. Ponadto Rada zleca projekty pilotażowe podejmujące problemy o charakterze systemowym, np. litygacja strategiczna w zakresie wybranej kwestii związanej z dostępem obywateli do pomocy prawnej, efektywne metody opracowywania i dystrybucji informatorów prawnych dla obywateli, upowszechnienie mediacji cywilnej jako alternatywnego sposobu rozwiązywania sporów, współpraca organizacji pozarządowych z korporacjami prawniczymi na rzecz zwiększania dostępu najuboższych do pomocy prawnej. Rada daje impuls do debaty publicznej poprzez organizację otwartych seminariów z udziałem przedstawicieli środowisk prawnych i mediów; dyskutowano między innymi na temat problemów ograniczonego dostępu do zawodów prawniczych, ograniczeń w dostępie obywateli do bezpłatnej pomocy prawnej, wyzwania stojące przed wymiarem sprawiedliwości. Efekty działań Rady Ekspertów były upowszechniane wśród pozarządowych organizacji poradniczych, w środowisku prawników oraz wśród decydentów i administracji wymiaru sprawiedliwości. W rezultacie prac Rady powstały m.in. wortal www.mediacjajestemza.pl promujący mediację cywilną oraz Centrum Pro Bono, za pośrednictwem którego organizacje pozarządowe mogą uzyskać bezpłatną pomoc prawną ze strony renomowanych kancelarii prawniczych.

W ramach czwartej edycji programu powstało Forum „Aktywny Obywatel” – niezależne ciało opiniotwórcze, które zajmuje się badaniami nad barierami ograniczającymi frekwencję wyborczą oraz wypracowaniem i upowszechnianiem rekomendacji na rzecz poprawy aktywności wyborczej obywateli. Forum skupia kilkanaście osób zaangażowanych w inicjatywy zwiększenia partycypacji wyborców, zarówno ekspertów (socjologów, psychologów, politologów i konstytucjonalistów), jak i liderów organizacji pozarządowych i dziennikarzy. Forum jest także platformą współpracy i wymiany doświadczeń dla instytucji oraz osób działających na rzecz zwiększenia wyborczej partycypacji obywateli w wyborach.

Nowością piątej edycji, rozpoczętej w 2009 roku, będzie rozszerzenie prac Forum „Aktywny Obywatel” o tematykę „e-demokracji” i „e-partcypacji”, czyli angażowania obywateli do udziału w debacie publicznej oraz wyrażania woli z wykorzystaniem nowoczesnych technologii informacji i komunikacji. W konkursie grantowym przyznano wsparcie finansowe dla 26 projektów organizacji pozarządowych oferujących bezpłatne porady prawne i obywatelskie.

Patronat medialny nad programem sprawuje „Gazeta Prawna”.

Dotacja PAFW wyniosła 2.289.223 USD, w tym na bieżącą edycję 309.841 USD.

Realizator programu:
Instytut Spraw Publicznych
ul. Szpitalna 5/22, 00-031 Warszawa
tel. (22) 556-42-60, fax (22) 556-42-62
e-mail: isp@isp.org.pl